Το ψωμί ενός τόπου έχει μνήμες από την ιστορία του. Περιέχει όλη την αγωνία επιβίωσης ενός ολόκληρου λαού, τον μόχθο του αγροτικού πληθυσμού, την αγάπη να περιποιηθείς και να θρέψεις τους δικούς σου ανθρώπους... Μια σκάφη ζυμώματος με τα δυνατά χέρια μιας αγρότισσας να πλάθουν το ψωμί είναι η πιο σύντομη ιστορία των φτωχών προτουριστικών Κυκλάδων. Το ψωμί είναι αγάπη, επιβίωση, κληρονομιά, ζωή. Η πρώτη ύλη της ζωής μας.
Κόσμοι της σιωπής και του σκοταδιού, πάντα μυστηριώδεις και υποβλητικοί, τα σπήλαια ασκούν μια ιδιαίτερη γοητεία και ένα περίεργο μίγμα φόβου, διέγερσης και εξερευνητικής διάθεσης σε συνδυασμό με μία αίσθηση ενός περιβάλλοντος που είναι απόκοσμο και ταυτόχρονα ανεξήγητα οικείο.
Έξι παραδοσιακοί τεχνίτες, αφήνουν για λίγο το έργο τους για να κοιτάξουν τον φακό της φωτογράφου Φανής Αλεξανδροπούλου και να απαντήσουν στις ερωτήσεις μας. Τα λόγια τους λίγα, εδώ μιλούν τα χέρια μέσα από την τέχνη και το υλικό του καθενός: μάρμαρο, ξύλο, σίδερο, πηλός και νήμα. Τέχνες παλιές όσο και ο άνθρωπος. Κοινό γνώρισμα όλων, ότι αγαπούν με πάθος τη δουλειά τους και θα αφήσουν ισχυρό αποτύπωμα στο νησί όπως συμβαίνει πάντοτε με τους αυθεντικούς δημιουργούς.
Για τους περισσότερους από εμάς τα μίλια είναι μπόνους στην κάρτα SeaSmiles. Για κάποιους άλλους πάλι τα μίλια είναι πραγματικά, γιατί τα έχουν διανύσει με πανιά ανοιγμένα και φυσικά δεν σκοπεύουν να σταματήσουν. Ανάμεσα σε αυτούς ήταν (και θα είναι για πάντα) ο Κώστας Γουζέλης, που τον Δεκέμβρη του 2016 ενώθηκε με το φως φεύγοντας από το σώμα του και αφήνοντας όλους εμάς απαρηγόρητους. Αυτός, «ο μικρός βασιλιάς καπετάνιος» που η ζωή του σφραγίστηκε από την αγάπη του για τη θάλασσα και τα ξύλινα σκαριά.
Γεννήθηκα το 1941, ανήμερα των Αγίων Αναργύρων στο Καμάρι της Πάρου και με γράψανε στην κοινότητα Λευκών. Η μητέρα μου ήτανε από τις Μάλτες κι ο πατέρας μου Λευκιανός. Είμαι το έβδομο παιδί μιας οικογένειας με εννέα παιδιά. Δύσκολα χρόνια πολύ φτωχά. Ως παιδί πεινούσα συνέχεια. Τα προϊόντα ήταν λίγα. Λίγο γάλα, τυρί, ψωμί, κανένα φρούτο, αυτά όλα κι όλα. Στο σπίτι είχαμε γίδια, άλογα, μουλάρι και κότες. Όταν ήμουν δώδεκα χρονών είχαμε περίπου εκατόν εξήντα γίδια και αγελάδες.
Όταν οι περιηγητές, φιλέλληνες, αρχαιολάτρες, πριν την έκρηξη της Ελληνικής Επανάστασης, ταξίδευαν στην Πάρο γνώριζαν την ύπαρξη των στοών στο Μαράθι. To λαβυρινθώδες τεχνητό σπήλαιο, γοήτευε τους ξένους ταξιδιώτες, καθώς ένοιωθαν τον εαυτό τους να βυθίζεται σε αυτή την κοίτη μαρμάρου από όπου εξορύχθηκαν κάποτε αγάλματα θεών και ανθρώπων.
Πώς γνωρίζει κανείς την ιστορία ενός τόπου; Συνήθως, μέσα από βιβλία, αφηγήσεις και επισκέψεις σε μουσεία ή αρχαιολογικούς χώρους. Ωστόσο, υπάρχουν και άλλες πηγές ιστορίας, στις οποίες σπάνια δίνουμε ιδιαίτερη σημασία, αν και κρύβουν σημαντικό πλούτο. Στην Πάρο δύο τέτοιες πηγές είναι τα οικογενειακά ονόματα του νησιού και τα οικόσημα των παλιών αρχοντικών οικογενειών του.
Αιτία: η απόσταξη της σούμας. Αφορμή: η πρόσκληση του φίλου μου στο γλέντι που συνοδεύει τη διαδικασία παραγωγής της με πλήρη φυσικότητα κάθε χρόνο. Μια εθιμική συμβολική ενέργεια. Όλο το «δρώμενο» παραπέμπει σε ιεροτελεστία. Αναβιώνει ξανά και ξανά, αποσκοπώντας στη μαγική δύναμη μιας κυκλικής και ατέρμονης επανάληψης. Όμοιας με αυτήν που ορίζει και τους νόμους της ζωής.
Ο Βαν Γκογκ φέτος ανέβηκε στις Λεύκες, μαζί του πήγαν και η Φρίντα Κάλο, ο Πικάσο, ο Μαγκρίτ, ο Τσαρούχης κι άλλοι μεγάλοι ζωγράφοι. Πήγαν και στη Μάρπησσα. Και τους γνώρισαν οι μαθητές του ολοήμερου δημοτικού με την καθοδήγηση των δασκάλων τους, Χρύσας και Αρετής Κατσαντώνη.
Όποιος ενδιαφέρεται να δει από κοντά τα σχέδια των οικοσήμων της Πάρου, αξίζει να επισκεφθεί το Ιστορικό και Λαογραφικό Μουσείο της Νάουσας, το οποίο στεγάζεται σε ένα μικρό κτίριο στην πλατεία του χωριού.
